Chór św. Mikołaja w Gdańsku – historia

 

Chór św. Mikołaja w XX wieku

na podstawie: Faustyna Hinc, Wpływ śpiewu wielogłosowego na rozwój kompetencji słuchowych, fonacyjnych i umiejętności czytania nut głosem na podstawie działalności Chóru Świętego Mikołaja w Gdańsku, Gdańsk 2025

Historię Chóru św. Mikołaja można podzielić na dwie części: 

  • od pierwszego zapisu w kronice w roku 1945 do ostatniej wzmianki w 1996 roku (wiek XX) oraz 
  • od momentu wznowienia działalności w roku 2022 do chwili obecnej (wiek XXI).

Mamy przed sobą dwie obfitujące w mnogość wydarzeń opowieści.

1. Pierwsze pisemne wzmianki o Chórze oraz wstępna analiza kroniki

Istnieją pogłoski, że przed II wojną światową przy Bazylice św. Mikołaja istniał chór, kiedy tym miejscem opiekowali się księża diecezjalni, a proboszczem był ks. Magnus Bruski. Zespołowi przewodził organista Hanke. W maju 1945 roku do Gdańska przyjeżdża pierwszy dominikanin, o. Stanisław Dobecki OP. W tym samym roku, pomimo znacznie zniszczonej bazyliki, doprowadzono do używalności organy. Rok później w styczniu przybywa do klasztoru w Gdańsku o. Fabian Madura OP, który zostaje pierwszym przeorem Braci Dominikanów a w marcu 1946 roku zarządza reaktywację Chóru św. Mikołaja na podwalinach przedwojennych chórzystów. O. Madura na tyle znał się na sztuce chórmistrzowskiej, że prowadzony przez niego przed II wojną światową chór słyszany był w radiu w Tarnopolu.

Strona tytułowa Kroniki Chóru św. Mikołaja
Ilustracja nr 1 – Strona tytułowa Kroniki Chóru św. Mikołaja.

 Istnieje również publikacja o życiu akompaniatora Chóru – br. Wilhelma Paściaka OP, który był związany z zespołem od momentu przyjazdu do Gdańska (1946 r.) aż do śmierci (2005 r.). W swoich wspomnieniach przywołuje myśli nt. Chóru, o które wzbogaciłam  niniejszy rozdział.

Okładka książki wspomnień br. Wilhelma Paściaka OP
Ilustracja nr 2 – Okładka książki wspomnień br. Wilhelma Paściaka OP.
Źródło: Wybrałem Gdańsk. Wspomnienia brata Wilhelma Paściaka OP,
red. E. Mikiciuk OPs, M. Osek OP, Fundacja Centrum św. Jacka, Gdańsk 2022.

 

1.1 Pierwsze pisemne wzmianki o Chórze oraz wstępna analiza kroniki

Istnieją pogłoski, że przed II wojną światową przy Bazylice św. Mikołaja istniał chór, kiedy tym miejscem opiekowali się księża diecezjalni, a proboszczem był ks. Magnus Bruski. Zespołowi przewodził organista Hanke. W maju 1945 roku do Gdańska przyjeżdża pierwszy dominikanin, o. Stanisław Dobecki OP. W tym samym roku, pomimo znacznie zniszczonej bazyliki, doprowadzono do używalności organy. Rok później w styczniu przybywa do klasztoru w Gdańsku o. Fabian Madura OP, który zostaje pierwszym przeorem Braci Dominikanów a w marcu 1946 roku zarządza reaktywację Chóru św. Mikołaja na podwalinach przedwojennych chórzystów.  O. Madura na tyle znał się na sztuce chórmistrzowskiej, że prowadzony przez niego przed II wojną światową chór słyszany był w radiu w Tarnopolu.

Fotografia pierwszego dyrygenta Chóru św. Mikołaja, o. Fabiana Madury OP, 1951 r.
Ilustracja nr 3 – Fotografia pierwszego dyrygenta Chóru św. Mikołaja –
o. Fabiana Madury OP – w 1951 r.

Już przy pobieżnej analizie kroniki można stwierdzić, że ta grupa społeczna nie tylko spotykała się z miłości do muzyki w celu praktykowania śpiewu, ale przede wszystkim charakteryzowała się wysokim poziomem integracji wśród swoich członków. Dowodem na to są liczne wyjazdy chóralne oraz wydarzenia okolicznościowe, które oprócz celów wykonawczych, integrowała tę małą społeczność.

Fotografia z kroniki z Jasełek z udziałem Chórzystów, 1948 r.
Ilustracja nr 4 – Fotografia z kroniki z Jasełek z udziałem Chórzystów – 1948 r.

 

Fotografia z kroniki z wycieczki Chóru do Kwidzynia, 1953 r.
Ilustracja nr 5 – Fotografia z kroniki z wycieczki Chóru do Kwidzynia – 1953 r.

 

Fotografia z kroniki z wyjazdu Chóru św. Mikołaja i św. Elżbiety w okolice Brus, 1968 r.
Ilustracja nr 6 – Fotografia z kroniki z wyjazdu Chóru św. Mikołaja i św. Elżbiety
w okolice Brus – 1968 r.

Niestety brakuje wzmianki, czy już od początku działalności chóru wyłaniany był zarząd, niemniej zawsze istniała instytucja tzw. “opiekuna chóru”, którym był jeden z duchownych klasztoru oo. Dominikanów. Jego zadaniem była przede wszystkim opieka duszpasterska, ale zdarzało się niejednokrotnie, że również takowy “opiekun” motywował śpiewaków do pracy, uczestniczył w chóralnych wyjazdach czy nawet sam poświęcał czas na ćwiczenie podczas prób. Kronika została podzielona na pięciolecia. Pierwsze dwudziestolecie działalności Chóru zostało opisane dosyć lakonicznie, ponieważ samą księgę zaczęto pisać pod koniec lat 60-tych. W kronice znajdziemy zdjęcia z wydarzeń czy wycieczek, programy niektórych koncertów, krótkie podsumowania kolejnych sezonów czy nawet nazwiska ówczesnych chórzystów. Na przełomie lat 70-tych i 80-tych pojawiają się również wzmianki społeczno-polityczne, które mnie osobiście głęboko dotknęły, jakby to wspólny śpiew dodawał otuchy chórzystom pośród szarej codzienności.

Notatka z kroniki dotycząca śpiewu Chóru w dniu beatyfikacji o. Maksymiliana Kolbego, 1971 r.
Ilustracja nr 7 – Notatka z kroniki nt. śpiewu Chóru w dzień beatyfikacji
o. Maksymiliana Kolbego – 1971 r.

Oprócz wewnętrznych chóralnych wydarzeń, w Kronice istnieją zapiski dotyczące ważnych dla ogółu Polaków uroczystości – powyżej wzmianka o beatyfikacji o. Maksymiliana Kolbego (17.10.1971).

Fotografia Jana Pawła II z pielgrzymki do Gniezna z udziałem reprezentantów Chóru św. Mikołaja, 1979 r.
Ilustracja nr 8 – Fotografia Jana Pawła II z pielgrzymki do Gniezna
z udziałem reprezentantów Chóru św. Mikołaja – 1979 r.

 

Fragment z kroniki dotyczący sytuacji społeczno-politycznej w 1980 r.
Ilustracja nr 9 – Fragment z kroniki o sytuacji społeczno-politycznej w 1980 r.

 

Wzmianka z kroniki o trwającym stanie wojennym, 1981 r.
Ilustracja nr 10 – Wzmianka z kroniki o trwającym stanie wojennym – 1981 r.
Notatka z kroniki po zamachu na Jana Pawła II
Ilustracja nr 11 – Notatka z kroniki po zamachu na Jana Pawła II.
Wzmianka z kroniki o sytuacji społeczno-politycznej z przełomu lat 1981 i 1982
Ilustracja nr 12 – Wzmianka z kroniki o sytuacji społeczno-politycznej
z przełomu lat 1981 i 1982.

 

Notatka z kroniki o uroczystej Mszy św. w piątą rocznicę pontyfikatu papieża Jana Pawła II
Ilustracja nr 13 – Notatka z kroniki o uroczystej Mszy św. w piątą rocznicę
pontyfikatu papieża Jana Pawła II.

Dość znamiennym i wyjątkowym zwyczajem wśród tej małej społeczności było śpiewanie na ślubach innych chórzystów: 17.11.1962 (Alicja Gawrisz), 16.11.1963 (Benedykt Broda), 01.01.1965 (Anna Balcer), 02.09.1967 (Józef Grzonkowski), 29.03.1970 (Zofia Rogala), 22.05.1971 (Teresa Dachnowicz ), 09.1972 (Teresa Mikuć i Andrzej Chruściński), 31.08.1974 (Bogumiła Łoś i Krzysztof Bieniecki), 11.11.1976 (Elżbieta Traczyk), 01.1977 (Jan Traczyk), 15.10.1977 (Karolina Gawrońska), 06.02.1981 (Małgorzata Szyrmulewicz), 29.01.1983 (Teresa Bogucka), 08.08.1987 (Bogumiła Wojtyła).

1.2 Historia Chóru św. Mikołaja w XX wieku w szczegółach

Poniżej tabela z dyrygentami Chóru św. Mikołaja na przestrzeni lat w XX wieku:

Imię i nazwisko dyrygenta Lata pracy w Chórze św. Mikołaja
o. Fabian Madura OP, przeor klasztoru 03.1946-1948
Tadeusz Kubiszyn 1948-1949
o. Fabian Madura OP, przeor klasztoru 1949-1954
Bolesław Pluciński 1954-1956
Stanisław Kwiatkowski 1956-1961
Urszula Marchowska 1961-19.01.1964
Mieczysław Kruciński 26.01.1964-30.04.1967
Elżbieta Cieślak 04.05.1967-09.1971
Wojciech Szulc 1971-1980
brak stałego dyrygenta; dorywczo:

  • Danuta Kujawska (1981 – ?)
  • prof. Leon Snarski (11.1981 – ?)
  • Mieczysław Kruciński (1983 – ?)
  • Alina Cywińska (01.1985 – ?)
  • Mieczysław Kruciński (06.10.1985 – ?)
  • Alina Cywińska (01.1986 – ?)
  • Krystyna Kowalczyk (09.1986 – ?)
  • p. Wika (18.03.1988 – ?)
  • Stanisław Kwiatkowski (15.05.1988 – ?)
  • prof. Hofman (11.12.1988 – ?)
  • p. Lewandowski (05.02.1989 – umiera 03.1989)
  • Mariusz Mróz (15.03.1989 – ?)
  • Agnieszka Lepke (02.10.1991 – ?)
  • Leszek Kozakiewicz (24.03.1992 – ?)
  • Alicja Mróz (01.1993 – ?)
 1980-03.1994
Joanna Orzeł 01.1994 – ?

Najdłużej na stanowisku dyrygenta w Chórze św. Mikołaja w XX wieku był Wojciech Szulc, bo aż 9 lat (1971-1980). Do momentu przejęcia przez niego kierownictwa artystycznego poprzednicy pełnili tę funkcję średnio 4-5 lat. Co ciekawe – Dominikanin, który reaktywował Chór po II wojnie światowej jednocześnie – o. Fabian Madura OP – również sam nim dyrygował przez łącznie 8 lat – 03.1946-1948 i 1949-1954. W okresie bez stałego dyrygenta 1980-03.1994 najwięcej osiągnął Mariusz Mróz, który dołączył do Chóru jeszcze jako student. To on nagrał kasetę z udziałem Chóru i otworzył się na współpracę międzynarodową. Warto podkreślić, że przez te wszystkie lata zespołowi akompaniował jeden organista – br. Wilhelm Paściak OP. 

1.2.1 Lata 1945-1955

Okres 1945-1950 charakteryzował się intensywną pracą Chóru. Próby odbywały się 2 razy w tygodniu najpierw w auli I gimnazjum przy ul. Wały Piastowskie, później zostały przeniesione do zakrystii bazyliki. Pierwszą okazją dla chóru do publicznej prezentacji była procesja Bożego Ciała w 1946 roku, której trasa przebiegała po zgliszczach zniszczonego centrum Gdańska.

Fotografia Bazyliki z 1945 r. z towarzyszącymi wokół zgliszczami z okresu II wojny światowej
Ilustracja nr 14 – Fotografia Bazyliki z 1945 r. z towarzyszącymi wokół zgliszczami z okresu II wojny światowej.

Brakuje informacji o regularnym śpiewaniu w okresie 1945-1950 podczas pewnego rodzaju wydarzeń, np. liturgii Mszy św., natomiast z pewnością odbyły się następujące koncerty:

  • jesienią 1946 roku – w wykonaniu Chóru św. Mikołaja – zorganizowany przez o. Fabiana Madurę OP, akompaniował p. Hanke,
  • 29.08.1948 r. – w wykonaniu Chóru św. Mikołaja (dyr. o. Fabian) oraz Chóru oo. Jezuitów z Wrzeszcza (dyr. L. Snarski),
  • 10.04.1949 r. – Koncert Wielkopostny wokalno-instrumentalny – w wykonaniu Chóru św. Mikołaja (dyr. L. Snarski) oraz chóru kościoła św. Andrzeja Boboli; akompaniament organowy E. Janca,
  • 02.02.1950 r. – koncert “Godzina Muzyki Religijnej” – w wykonaniu Chóru św. Mikołaja (dyr. o. Fabian); akompaniament organowy: B. Pluciński.

Pod koniec 1948 roku, z powodu licznych repatriacji chórzystów, poziom wykonawczy zespołu znacznie osłabł, co w rezultacie doprowadziło do połączenia Chóru św. Mikołaja i Chóru św. Jakuba. Dyrygenturę połączonych grup przejął Tadeusz Kubiszyn. Po odejściu wspomnianego dyrygenta, na to stanowisko wrócił o. Fabian (jesień 1949 r.). Z zapisków w kronice wynika, że okres prowadzenia zespołu przez o. Madurę OP był najprzyjemniejszym i najświetniejszym w historii działalności chóru. Przygotowano różnorodny repertuar i w takim stanie zespół wszedł w kolejne pięciolecie 1951-1955. Do stałych wydarzeń należały występy chóru podczas procesji Bożego Ciała oraz udział w letnich wycieczkach, które często wiązały się ze śpiewem w okolicznych kościołach.

Fotografia z kroniki z wycieczki Chóru do Kościerzyny – 1951 r.
Ilustracja nr 15 – Fotografia z kroniki z wycieczki Chóru do Kościerzyny – 1951 r.

Odnotowano w tym czasie następujące wydarzenia:

  • 1951 r. – “Wieczór Kolęd i Pastorałek” – koncert w Bazylice św. Mikołaja oraz Kolegiacie we Wrzeszczu; wykonawcy: Chór św. Mikołaja, Chór Męski “Moniuszko”,
  • 06.01.1952 r. – “Wieczór Kolęd i Pastorałek” w Bazylice św. Mikołaja oraz 20.01.1952 r. w Kolegiacie we Wrzeszczu,
  • 1953 r. – koncert kolędowy w Bazylice św. Mikołaja z udziałem solistów z Opery Bałtyckiej, powtórzony również w jednym z kościołów w Gdyni,
  • 1953 r. – koncert z okazji 25-lecia parafii w Tczewie,
  • 1953 r. – koncert wokalno-instrumentalny “Godzina Muzyki Kościelnej” [miejsce nieznane],
  • 01.1954 r. – koncert “Wieczór Kolęd i Pastorałek” z udziałem solistów z Opery Bałtyckiej, powtórzony w kościele św. Józefa w Tczewie.

W 1954 r. z powodu końca kadencji przeorskiej chór opuszcza o. Fabian Madura OP, na jego miejsce przychodzi Bolesław Pluciński. Z racji zmiany dyrygenta niektórzy chórzyści odchodzą z zespołu i tymczasowo zawiązuje się zespół męski. W tym samym czasie br. Wilhelm Paściak OP zakłada chór młodzieżowy, który zostanie podwaliną dla późniejszego chóru mieszanego. Z notatek br. Wilhelma wynika, że chór śpiewał regularnie na niedzielnych Mszach na zmianę o 10:30 oraz 12:15. Zdarzało się, że śpiew odwoływano z powodu małej liczebności osób w którymś głosie.

Notatka z kroniki nt. odwołanego śpiewu Chóru z powodu znacznej absencji altów
Ilustracja nr 16 – Notatka z kroniki nt. odwołanego śpiewu Chóru z powodu znacznej absencji altów.

Pod koniec 1955 roku odbyły się jeszcze dwa znaczące wydarzenia:

  • 22.10.1955 r. – śpiew na niedzielnej Mszy św. o 10:30 w Bazylice; wykonawcy – połączone chóry św. Mikołaja i chóru z parafii z Emaus – łącznie 60 osób,
  • 13.11.1955 r. – śpiew Chóru podczas Mszy św. prymicyjnej u oo. Oblatów w Gdańsku.

1.2.2 Lata 1956-1963

Jak donosi Kronika, lata 1956-1963 obfitowały w regularne zaangażowanie Chóru podczas Mszy św. niedzielnych w Bazylice św. Mikołaja. Brak wzmianki o innych formach muzycznych prezentacji Chóru, m. in. koncertach. W okresie letnim 1956 r. odbyła się wycieczka do Kartuz, natomiast rok później do Chmielna, a w 1958 r. ponownie do Kartuz z gościnnym udziałem o. Fabiana Madury OP. W 1959 r. Chór udał się na integrację do Kolbud.

Fotografie z wycieczki Chóru do Kartuz – 1956 r.
Ilustracja nr 17 – Fotografie z wycieczki Chóru do Kartuz – 1956 r.
Fotografie z wycieczki Chóru do Chmielna – 1957 r.
Ilustracja nr 18 – Fotografie z wycieczki Chóru do Chmielna – 1957 r.
Fotografie z procesji Bożego Ciała – 1958 r.
Ilustracja nr 19 – Fotografie z procesji Bożego Ciała – 1958 r.
Fotografie z wycieczki Chóru do Kolbud – 1960 r.
Ilustracja nr 20 – Fotografie z wycieczki Chóru do Kolbud – 1960 r.

Pod koniec 1958 r. nastąpiła zmiana przewodzącego Chórowi – Bolesława Plucińskiego zastąpił Stanisław Kwiatkowski, który sam dyrygował do roku 1961.  W 1962 r. oprócz regularnego śpiewu podczas niedzielnych Mszy św. odbył się koncert wielkopostny (15.04.1962 r.) a 02.07. Chór uświetnił uroczystość prymicji. W  tym roku dyrygenturą zajmowała się Urszula Marchowska. Rok 1963 był kolejnym czasem zwyczajowego służenia śpiewem w niedziele, a z nietypowych wydarzeń można wyróżnić koncert wielkopostny z gościnnym udziałem Chóru “Moniuszko”, udział w bierzmowaniu (24.06.1963 r.) czy ponowne włączenie się podczas prymicji (30.06.1963 r.).

Zaproszenie do śpiewu podczas procesji Bożego Ciała. Prawdopodobnie rok 1963.
Ilustracja nr 21 – Zaproszenie do śpiewu podczas procesji Bożego Ciała. Prawdopodobnie rok 1963.

Warto zaznaczyć, że próby odbywały się od godziny 19:30 (obecnie chór spotyka się od 18:30) a miejscem ćwiczeń był budynek klasztoru (dziś – sale duszpasterskie w tzw. “domku duszpasterskim”). Co ciekawe – da się zauważyć dbałość klasztoru o dobrą atmosferę w tej grupie społecznej, co wyraża się w zaproszeniu na lody po wydarzeniu.

1.2.3 Lata 1964-1967

W styczniu 1964 r. nastąpiła zmiana dyrygenta – Chór opuściła Urszula Marchowska, na jej miejsce przyszedł Mieczysław Kruciński – chórzysta chóru Opery Bałtyckiej, bas.

Fotografia ze śpiewu Chóru pod dyrekcją M. Krucińskiego podczas procesji Bożego Ciała – 1965 r.
Ilustracja nr 22 – Fotografia ze śpiewu Chóru pod dyrekcją M. Krucińskiego podczas procesji Bożego Ciała – 1965 r.

Wedle zapisków kronikarskich nowy dyrygent “potrafił zjednywać sobie ludzi”, profesjonalnie prowadził próby, znacznie poszerzył repertuar Chóru, wprowadził tradycję tzw. “toastu imieninowego” dla chórzystów i przeora. Dużym walorem zmiany prowadzącego była współpraca z muzykami z Opery Bałtyckiej. Wśród gości byli m. in. Jan Gdaniec – solista Opery Bałtyckiej i częsty bywalec prób Chóru św. Mikołaja, Konstanty Andrzej Kulka – rozpoczynający międzynarodową karierę skrzypek, Henryk Spychała – organista Opery Bałtyckiej i korepetytor Chóru Opery.

Repertuar Chóru św. Mikołaja na tzw. Mszę św. Pasterską 24.12.1964 r. z gościnnym udziałem Konstantego Andrzeja Kulki
Ilustracja nr 23 – Repertuar Chóru św. Mikołaja na tzw. Mszę św. “Pasterską” 24.12.1964 r. z gościnnym udziałem Konstantego Andrzeja Kulki.
Program opery Don Juan W.A. Mozarta w wykonaniu chóru i orkiestry Opery Bałtyckiej w Gdańsku – z udziałem osób z Chóru św. Mikołaja, 1959 r.
Ilustracja nr 24 – Program opery “Don Juan” W.A. Mozarta w wykonaniu chóru i orkiestry Opery Bałtyckiej w Gdańsku – z udziałem osób z Chóru św. Mikołaja: Jan Gdaniec – solista baryton. Program opery “Don Juan”, Gdańsk 1959, s. 14.
Fragment programu opery Don Juan W.A. Mozarta w wykonaniu chóru i orkiestry Opery Bałtyckiej w Gdańsku – z udziałem osób z Chóru św. Mikołaja
Ilustracja nr 25 – Fragment programu opery “Don Juan” W.A. Mozarta w wykonaniu chóru i orkiestry Opery Bałtyckiej w Gdańsku – z udziałem osób z Chóru św. Mikołaja: Konstanty Kulka – chórzysta tenor, ojciec Konstantego Andrzeja Kulki – światowej sławy skrzypka, Mieczysław Kruciński – chórzysta bas, Henryk Spychała – korepetytor chóru Opery Bałtyckiej.
Notatka z kroniki Chóru św. Mikołaja o Wieczorze Kolęd z udziałem artystów z Opery Bałtyckiej
Ilustracja nr 26 – Notatka z kroniki Chóru św. Mikołaja o “Wieczorze Kolęd” z udziałem artystów z Opery Bałtyckiej [wyszczególnione fragmenty]: Henryka Spychały, Jana Gdańca, Konstantego Andrzeja Kulki pod dyr. Mieczysława Krucińskiego.
Notatka z kroniki Chóru św. Mikołaja o Wieczorze Kolęd z udziałem artystów z Opery Bałtyckiej
Ilustracja nr 27 – Notatka z kroniki Chóru św. Mikołaja o “Wieczorze Kolęd” z udziałem artystów z Opery Bałtyckiej [wyszczególnione fragmenty]: Henryka Spychały, Jana Gdańca, Konstantego Andrzeja Kulki pod dyr. Mieczysława Krucińskiego.

Ważnymi muzycznymi wydarzeniami w roku 1965 były:

  • tzw. “Wieczór Kolęd” – koncert utworów bożonarodzeniowych z artystami gdańskiej opery. Ów “Wieczór Kolęd” stanie się coroczną miejscową tradycją wykonawczą,

wystawienie w Niedzielę Palmową 1965 r. “Pasji według św. Mateusza” autorstwa ks. Wojciecha Lewkowicza w Bazylice św. Mikołaja w Gdańsku.

Notatka z kroniki Chóru św. Mikołaja o wystawionej Pasji wg św. Mateusza, lata 1967-1971
Ilustracja nr 28 – Notatka z kroniki Chóru św. Mikołaja o wystawionej “Pasji wg św. Mateusza” [wyszczególniony fragment]. Lata 1967–1971

 

1.2.4 Lata 1967-1971

Kolejnym dyrygentem, który objął prowadzenie Chóru św. Mikołaja była Elżbieta Cieślak. Nastąpiło to 04.05.1967 r. Według kroniki była ona wybitnym nauczycielem emisji głosu, zrezygnowała z angażowania solistów na rzecz prowadzenia śpiewu przez cały chór. Według chórzystów oczywistym plusem była satysfakcja z podniesienia jakości śpiewu zbiorowego, a z drugiej strony koncerty stały się bardziej monotonne z racji występowania tylko w jednym składzie. W ostatecznym rozrachunku – jak donosi kronika – praca z nową dyrygentką była bardzo przyjemna i zadowalająca. Wycieczki Chóru nadal się odbywały i sama dyrygentka brała w nich udział, co było tak ważne dla tej małej społeczności. 

Fotografia z kroniki Chóru przedstawiająca chórzystów z dyrygentką E. Cieślak
Ilustracja nr 29 – Fotografia z kroniki Chóru przedstawiająca chórzystów z dyrygentką E. Cieślak.

Dnia 15.12.1968 r. nastąpiło zebranie członków chóru celem wybrania zarządu. Jest to pierwsza wzmianka w kronice o istnieniu tego organu. 

Notatka z kroniki nt. wyborów Zarządu Chóru w roku 1968
Ilustracja nr 30 – Notatka z kroniki nt. wyborów Zarządu Chóru w roku 1968.

Pod ręką Elżbiety Cieślak Chór wystąpił również podczas okresu kolędowania w Kurii Diecezjalnej wraz z innymi lokalnymi zespołami. Była to okazja do wymiany muzycznych spostrzeżeń oraz złożenia życzeń noworocznych innym chórzystom i samemu biskupowi Edwardowi Nowickiemu. 

Wzmianka w kronice o udziale Chóru św. Mikołaja w koncercie chórów w Oliwie wraz z programem
Ilustracja nr 31 – Wzmianka w kronice o udziale Chóru św. Mikołaja w koncercie chórów w Oliwie wraz z programem.
Fotografia z kroniki ze spotkania opłatkowego biskupa E. Nowickiego z chórami z diecezji
Ilustracja nr 32 – Fotografia z kroniki ze spotkania opłatkowego biskupa E. Nowickiego z chórami z diecezji.

Ważnym wydarzeniem w tym samym roku była pielgrzymka tym razem poza teren Pomorza, bo do miejscowości Gidle – sanktuarium Matki Bożej, będącego pod pieczą oo. Dominikanów, na Górę św. Anny oraz do Częstochowy (04.-07.05.1969 r.). Chór śpiewał w Gidlach na Mszy św. odpustowej, natomiast na Jasnej Górze podczas nocnego czuwania diecezji gdańskiej z ówczesnymi biskupami – bp. Edwardem Nowickim i bp. Lechem Kaczmarkiem.

[

Fotografia z kroniki z wyjazdu Chóru do Sanktuarium w Gidlach
Ilustracja nr 33 – Fotografia z kroniki z wyjazdu Chóru do Sanktuarium w Gidlach.
Fotografia z kroniki z wyjazdu Chóru na Górę św. Anny
Ilustracja nr 34 – Fotografia z kroniki z wyjazdu Chóru na Górę św. Anny.
Fotografia z kroniki z wyjazdu Chóru do Częstochowy i Sanktuarium w Gidlach
Ilustracja nr 35 – Fotografia z kroniki z wyjazdu Chóru do Częstochowy i Sanktuarium w Gidlach.

Z ważniejszych wydarzeń z życia Chóru św. Mikołaja w roku 1970 pragnę wymienić:

  • coroczny “Wieczór Kolęd” z utworami bożonarodzeniowymi (25.01.1970),
  • śpiew Chóru podczas Mszy św. z udziałem generała zakonu o. Aniceta Fernandeza OP (29.09.1970),
  • śpiew Chóru podczas Mszy św. w 25. rocznicę “powrotu oo. Dominikanów do Gdańska” (11.10.1970),
  • śpiew Chóru podczas Mszy św. z udziałem wszystkich dominikańskich przeorów z Polski z okazji powyższej rocznicy (18.10.1970),
  • koncert jubileuszowy 25-lecia istnienia Chóru św. Mikołaja (22.11.1970).
Fragment notatki z kroniki nt. repertuaru na koncert 25-lecia istnienia Chóru św. Mikołaja
Ilustracja nr 36 – Fragment notatki z kroniki nt. repertuaru na koncert 25-lecia istnienia Chóru św. Mikołaja.

W roku 1971 oprócz regularnego śpiewania podczas Mszy św. niedzielnych i procesji Bożego Ciała, odbył się doroczny “Wieczór Kolęd” (31.01.1971). 

Według Kroniki w latach 1968-1970 w Chórze wyróżniono następującą ilość czynnych chórzystów:

  • sopran – 41,
  • alt – 20,
  • tenor – 17,
  • bas – 16.

Łącznie 94 osoby. Rozpiska z 1971 r. wspomina o następującej ilości czynnych członków Chóru:

  • “sopran – 12,
  • alt – 7,
  • tenor – 6,
  • bas – 7.”

Łącznie 32 osoby. Zauważalny jest spadek ilości Chórzystów (powód nieznany). Dodatkowo w pisemnym podsumowaniu Walnego Zebrania wśród wysnutych wniosków widnieje “Zarząd zaktywizuje napływ nowych członków”, co świadczy o zauważalnym problemie Chóru w tamtym czasie.

Notatka z kroniki nt. planu działania na najbliższy czas. Prawdopodobnie rok 1971
Ilustracja nr 37 – Notatka z kroniki nt. planu działania na najbliższy czas. Prawdopodobnie rok 1971.
Notatka z kroniki nt. niskiej frekwencji na próbach i odwołanym śpiewie podczas Mszy św.
Ilustracja nr 38 – Notatka z kroniki nt. niskiej frekwencji na próbach i odwołanym śpiewie podczas Mszy św.

Powyżej kolejna notatka z pierwszego kwartału 1971 r. [wyszczególnione fragmenty] oraz niskiej frekwencji podczas prób i finalnego śpiewu (jeden z nich się nie odbył). 

1.2.5 Lata 1971-1980

We wrześniu tego samego roku nastąpiła zmiana dyrygenta – tę funkcję objął Wojciech Szulc.

Fotografia z kroniki ze świętowania uroczystości św. Cecylii w roku 1971
Ilustracja nr 39 – Fotografia z kroniki ze świętowania uroczystości św. Cecylii w roku 1971.

Pomimo zawirowań w liczebności składu, nie zrezygnowano ze świętowania wspomnienia św. Cecylii  – patronki muzyki kościelnej.

Notatka z kroniki nt. liczebności Chórzystów podczas kolęd dn. 30.01.1972 r.
Ilustracja nr 40 – Notatka z kroniki nt. liczebności Chórzystów podczas kolęd dn. 30.01.1972 r.

Po objęciu dyrygentury przez Wojciecha Szulca frekwencja podczas prób i koncertów nieco się poprawiła, a po kilku miesiącach ponownie doszło do jej spadku. Powodem dla tego zjawiska było m. in. opuszczenie Chóru przez ówczesnego duszpasterza – o. Stanisława. Jego następca – o. Konstanty, przeor – wysyłał nawet listy do chórzystów z prośbą o obecność na próbach i wydarzeniach, jednak nie przyniosło to większego rezultatu. Frekwencja była tak niska, że nie odbył się doroczny “Wieczór Kolęd” w roku 1973. Chórzyści wystąpili z prośbą o nowego opiekuna chóru – o. Mieczysława – co poskutkowało przyciągnięciem sporej ilości młodzieży i już w marcu tego samego roku przygotowano koncert pieśni pasyjnych. Nowy napływ śpiewaków zagwarantował pokaźny skład Chóru na najbliższych kilka lat.

Fotografia z kroniki przedstawiająca o. M. Michalczyka OP z chórzystami z roku 1973
Ilustracja nr 41 – Fotografia z kroniki przedstawiająca o. M. Michalczyka OP z chórzystami z roku 1973.
Notatka o nowym opiekunie Chóru - o. Mieczysławie - i jego staraniach w ramach bycia duszpasterzem
Ilustracja nr 42 – Notatka o nowym opiekunie Chóru – o. Mieczysławie – i jego staraniach w ramach bycia duszpasterzem.
Notatka z 1974 r. nt. liczebności chóru
Ilustracja nr 43 – Notatka z 1974 r. nt. liczebności chóru.

Okres dyrygentury Wojciecha Szulca charakteryzował się zwiększeniem ilości chórzystów – szczególnie młodych, sporą ilością zaproszeń z innych parafii oraz znacznym poszerzeniem repertuaru Chóru. Już na początku jego działalności Chór zaczął otrzymywać zaproszenia z pobliskich gdańskich parafii i spoza granic Gdańska. Poniżej ważniejsze miejsca występów Chóru w czasie dyrygentury Wojciecha Szulca: poza Bazyliką św. Mikołaja:

  • kościół pw. Matki Bożej Częstochowskiej, Gdańsk-Aniołki (06.1973, 11.1973, 02.1976, 06.1976, 08.1976, 08.1977, 08.1978),
  • kościół pw. Matki Bożej Saletyńskiej, Gdańsk-Sobieszewo (01.1974, 08.1977),
  • kościół pw. św. Elżbiety, Gdańsk-Śródmieście (01.1974, 11.1974, 11.1978, 01.1979, 05.1979),
  • kościół pw. św. Tomasza, Gdańsk-Żabianka (03.1974, 03.1976),
  • kościół pw. Najśw. Serca Pana Jezusa, Gdańsk-Wrzeszcz (09.1974, 06.1979),
  • kościół pw. św. Brygidy, Gdańsk-Śródmieście (10.1974, 01.1980),
  • kościół pw. św. Katarzyny, Gdańsk-Śródmieście (11.1974, 11.1976, 07.1977, 03.1979, 03.1980),
  • kościół pw. św. Józefa, Gdańsk-Śródmieście (03.1975, 01.1977),
  • kościół pw. św. Trójcy, Gdańsk-Śródmieście (10.1975, 06.1976, 10.1976, 05.1977, 05.1978, 01.1979, 06.1979),
  • kościół pw. Chrystusa Króla, Gdańsk-Śródmieście (01.1976, 09.1980),
  • kościół pw. św. Jakuba, Gdańsk-Śródmieście (09.1976),
  • kościół pw. św. Stanisława Biskupa, Gdańsk-Wrzeszcz (01.1979),
  • kościół pw. Matki Bożej Różańcowej, Gdańsk-Przymorze (03.1980),
  • kościół pw. św. Michała, Sopot (01.1978, 01.1979),
  • kościół pw. św. Andrzeja, Sopot (01.1974, 03.1974),
  • kościół pw. Najśw. Maryi Panny Gwiazdy Morza, Sopot (11.1979),
  • kościół pw. Najśw. Serca Pana Jezusa, Gdynia-Śródmieście (03.1975, 08.1979),
  • kościół w Przywidzu (01.1975),
  • kościół pw. św. Krzyża, Pruszcz Gdański (11.1974, 01.1975),
  • kościół pw. św. Wojciecha, Elbląg (03.1980),
  • kościół pw. Matki Bożej Różańcowej, Piaseczno (06.1980),
  • kościół pw. NMP Królowej Różańca Świętego, Poznań-Stare Miasto (05.1977),
  • kościół pw. św. Dominika, Warszawa-Służew (05.1976),
  • kościół pw. św. Jacka, Warszawa-Śródmieście (05.1976),
  • bazylika pw. Nawiedzenia Najśw. Maryi Panny, Święta Lipka (05.1978),
  • bazylika pw. Narodzenia Najśw. Maryi Panny, Gietrzwałd (05.1978),
  • kościół pw. Najśw. Serca Pana Jezusa, Olsztyn-Śródmieście (05.1978),
  • bazylika pw. św. Trójcy, Kraków-Śródmieście (06.1979),
  • kościół pw. Matki Bożej Fatimskiej, Zakopane (05.1980).
  • Łącznie wydarzeń poza Bazyliką św. Mikołaja – 53.

Ważniejsze wydarzenia w Bazylice św. Mikołaja z czynnym udziałem Chóru podczas prowadzenia Chóru przez Wojciecha Szulca:

  • jubileusz 750-lecia założenia klasztoru oo. Dominikanów w Gdańsku (11.1973),
  • jubileusz 60-lecia kapłaństwa o. Fabiana Madury OP – reaktywatora Chóru św. Mikołaja w powojennym Gdańsku (11.1975),
  • wizyta o. Generała Zakonu Dominikanów (05.1978).

Cykliczne wydarzenia chóralne w latach 1971-1980:

  • spotkanie opłatkowe dla Chórzystów (styczeń),
  • koncert pieśni pasyjnych w Wielki Piątek (marzec-kwiecień),
  • procesja Bożego Ciała z responsoriami (maj-czerwiec),
  • bierzmowanie (maj-lipiec),
  • Msza św. z okazji imienin o. Przeora Bolesława Rafińskiego (wrzesień),
  • uroczystość św. Cecylii (koniec listopada).

Z Kroniki wynika, że próby odbywały się dwa razy w tygodniu po 2 godziny – wtorki i czwartki w godzinach 19:00-21:00.

Fotografia z kroniki z wycieczki Chóru w roku 1977
Ilustracja nr 44 – Fotografia z kroniki z wycieczki Chóru w roku 1977.
Fotografia z kroniki z wizyty Chóru w Sanktuarium MB Fatimskiej w Zakopanem w 1980 roku
Ilustracja nr 45 – Fotografia z kroniki z wizyty Chóru w Sanktuarium MB Fatimskiej w Zakopanem w 1980 roku.

Przez 9 lat dyrygentury Wojciecha Szulca Chór występował w wieku parafiach Gdańska i poza jego granicami. Myślę, że zaproszenia Chóru do tylu miejsc było wynikiem  wysokiego poziomu wykonawczego zespołu. Budowanie zespołu wymaga pokładów energii, wręcz pozytywistycznej “pracy u podstaw”. Tu w tym przypadku zadbano o poziom muzyczny i dobrą integrację wśród jego członków. Odejście Wojciecha Szulca wiązało się z coraz mniejszą ilością występów i muzycznych inicjatyw. Najlepsze lata Chór św. Mikołaja miał już za sobą.

1.2.6 Lata 1980-1996

W listopadzie 1980 roku dyrygenturę w Chórze przejął prof. Leon Snarski. W momencie przejęcia Chóru przez profesora Leona Snarskiego zespół liczył 37 śpiewaków. W okresie 1980 – marzec 1994 brakowało stałego kierownika artystycznego. Dyrygenci zmieniali się co jakiś czas – rzutowało to na poziom wykonawczy, frekwencję na próbach oraz częstotliwość i wagę wydarzeń. Moja intuicja podpowiada mi, że było to wynikiem niepewnej sytuacji politycznej i społecznej w kraju. W poczuciu braku bezpieczeństwa i nadziei na lepsze jutro, realizacja siebie w muzyce czy w ogóle kariera artystyczna spada na dalszy plan (dotyczy zawodu dyrygenta). Z drugiej zaś strony Chór jako mikro-komórka społeczna może być ostoją i komfortowym miejscem dla chórzysty: śpiew może dodawać otuchy – szczególnie ten o tematyce sakralnej – kontakt z innymi serdecznie nastawionymi do siebie ludźmi również może podtrzymywać w ogólnym dobrostanie. Z roku na rok spada ilość zaproszeń Chóru do innych parafii. Stałymi elementami życia chóralnego są: niedzielne Msze św. w Bazylice św. Mikołaja oraz w ważne uroczystości, cykliczne Msze św. w kościele św. Elżbiety (tzw. Msza św. radiowa dla ludzi morza), spotkanie opłatkowe w styczniu, odpust św. Wojciecha w kwietniu, świętowanie wspomnienia św. Cecylii – patronki muzyki kościelnej, Mszy św. okolicznościowe – śluby i pogrzeby. Poniżej tabela krótko obrazująca wahania liczebności członków Chóru, ilość wydarzeń w odniesieniu do prowadzących dyrygentów w okresie braku stałego dyrygenta.

imię i nazwisko dyrygenta oraz lata przewodzenia Chórowi św. Mikołaja ilość wydarzeń poza Bazyliką św. Mikołaja wzmianka o ilości chórzystów stałe wydarzenia w życiu chóralnym
prof. Leon Snarski 11.1981 – ? 24 (w ciągu ok. 2 lat) 37 – Msze św. niedzielne w Bazylice oraz podczas ważnych uroczystości
– tzw. “Msza św. radiowa” w kościele św. Elżbiety
– spotkanie opłatkowe (styczeń)
– odpust św. Wojciecha (kwiecień)
– procesja Bożego Ciała (maj-czerwiec)
– świętowanie wspomnienia św. Cecylii (listopad)
Mieczysław Kruciński 1983 – ? 18 (w ciągu 2 lat) 54
Alina Cywińska 01.1985 – ? 11 (w ciągu 10 m-cy) 45
Mieczysław Kruciński 06.10.1985 – ? 1 (w ciągu 3 m-cy) brak wzmianki
Alina Cywińska 01.1986 – ? 2 (w ciągu 9 m-cy) 39
Krystyna Kowalczyk 09.1986 – ? 13 (w ciągu 1,5 roku) brak wzmianki
p. Wika 18.03.1988 – ? 2 (w ciągu 2 m-cy) brak wzmianki
Stanisław Kwiatkowski 15.05.1988 – ? 8 (w ciągu 6 m-cy) brak wzmianki
prof. Hofman 11.12.1988 – ? 1 (w ciągu 1 m-ca) brak wzmianki
Stanisław Kwiatkowski 01.1989 – ? 2 (w ciągu 2 m-cy) 32
p. Lewandowski 05.02.1989 – umiera w 03.1989 – brak wzmianki
Mariusz Mróz 15.03.1989 – ? 18 (w ciągu 2,5 roku) 30 (01.1991)
Agnieszka Lepke 02.10.1991 – ? 2 (w ciągu 6 m-cy) 30
Leszek Kozakiewicz 24.03.1992 – ? 4 (w ciągu 9 m-cy) brak wzmianki
Alicja Mróz 01.1993 – ? 7 (w ciągu 1 roku) 31
Joanna Orzeł 01.1994 – ? 23 (w ciągu 2 lat) 31 (01.1995) 28 (12.1996)

Po odejściu z Chóru Wojciecha Szulca, żaden z dyrygentów nie prowadził Chóru św. Mikołaja dłużej niż kilkanaście miesięcy. Powyższa tabela obrazuje malejącą ilość Chórzystów oraz wydarzeń poza Bazyliką św. Mikołaja. W trakcie szukania stałego dyrygenta dla Chóru św. Mikołaja, w marcu 1989 roku zostaje poproszony do pełnienia tej funkcji wtenczas student Akademii Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku – Mariusz Mróz. Co ciekawe w ciągu 2 miesięcy na tyle intensywnie pracuje z zespołem, że w maju tego samego roku zostaje nagrana kaseta z utworami sakralnymi w wykonaniu Chóru św. Mikołaja. W poniższym fragmencie Kroniki widnieją tytuły poszczególnych utworów ze wspomnianej kasety. Chórowi towarzyszyła orkiestra i soliści.

Utwory, które znalazły się na kasecie w wykonaniu Chóru św. Mikołaja pod dyrekcją Mariusza Mroza
Ilustracja nr 46 – Utwory, które znalazły się na kasecie w wykonaniu Chóru św. Mikołaja pod dyrekcją Mariusza Mroza.
Fotografia z kroniki z koncertu Chóru św. Mikołaja z utworami nagranymi na kasecie - 28.05.1989
Ilustracja nr 47 – Fotografia z kroniki z koncertu Chóru św. Mikołaja z utworami nagranymi na kasecie – 28.05.1989.

Dodatkowo zespół został dopisany do Polskiego Związku Chórów i Orkiestr pod nazwą “Cantemus Domino”. W czasie dyrygentury Mariusza Mroza odbyły się samodzielne 3 koncerty Chóru (długo nie miały miejsca) oraz regularny śpiew podczas Mszy św.

Wzmianka o Chórze św. Mikołaja w miesięczniku społeczno-literackim “Razem” z zaproszeniem do współpracy
Ilustracja nr 48 – Wzmianka o Chórze św. Mikołaja w miesięczniku społeczno-literackim “Razem” z zaproszeniem do współpracy.
Notatka z kroniki dotycząca profilu działalności Chóru w okresie dyrygentury Mariusza Mroza
Ilustracja nr 49 – Notatka z kroniki dotycząca profilu działalności Chóru w okresie dyrygentury Mariusza Mroza.

W czasie krótkiego przejęcia Chóru przez Leszka Kozakiewicza dn. 23.05.1992 zespół bierze udział w II Konkursie Chórów Parafialnych w Gdyni-Obłużu. W kronice w roku 1993 pojawiają się zapiski o malejącej frekwencji na próbach, dodatkowo Chór nie śpiewa w niedziele co tydzień, lecz co dwa. Występy poza parafią również nie odbywają się tak często jak dotychczas. Po przejęciu Chóru przez Joannę Orzeł poza regularnym śpiewem na liturgii, odbywa się obszerny koncert muzyki chóralnej w kościele św. Jana w wykonaniu Chóru św. Mikołaja i chóru z Bazyliki Mariackiej pod przewodnictwem wspomnianej Joanny Orzeł – 09.12.1994. Chór św. Mikołaja dn. 06.05.1995 po raz drugi w historii bierze udział w konkursie “Maria Cantat” w kościele św. Brygidy. Brak wzmianki o zdobytych laurach. Pod koniec roku 1995 – 12.11 – zespół występuje podczas koncertu gregoriańskiego wraz z chórem z Bazyliki Mariackiej.

Plakat zapowiadający koncert chóru “Cantemus Domino” (Chóru św. Mikołaja) z Kapelą Mariacką - 12.11.1995 r.
Ilustracja nr 50 – Plakat zapowiadający koncert chóru “Cantemus Domino” (Chóru św. Mikołaja) z Kapelą Mariacką – 12.11.1995 r.
Notatka z kroniki nt. chóralnych uroczystości w roku 1996
Ilustracja nr 51 – Notatka z kroniki nt. chóralnych uroczystości w roku 1996.
Notatka z kroniki nt. repertuaru na koncert 50-lecia istnienia Chóru
Ilustracja nr 52 – Notatka z kroniki nt. repertuaru na koncert 50-lecia istnienia Chóru.
Notatka z kroniki nt. jubileuszu 50-lecia Chóru św. Mikołaja/Cantemus Domino
Ilustracja nr 53 – Notatka z kroniki nt. jubileuszu 50-lecia Chóru św. Mikołaja/Cantemus Domino.

Ostatnie wzmianki o funkcjonowaniu Chóru w XX wieku kończą się w 1996 roku. Nie wiadomo, kiedy i w jakich okolicznościach Chór św. Mikołaja zawiesił swoją działalność. Gdy w 2014 roku dołączyłam do scholi akademickiej przy klasztorze oo. Dominikanów, takowa instytucja już nie funkcjonowała.  Ostatnią notką w Kronice jest fragment napisany przez bpa pomocniczego archidiecezji gdańskiej Zygmunta Pawłowicza dn. 06.12.1997, naniesiony prawdopodobnie przy okazji odpustu św. Mikołaja. Zawiera on życzenia rozwoju jednocześnie doceniając dotychczasowe działanie. Przypuszczam, że w tym czasie Chór jeszcze funkcjonował, pomimo braku zapisków kronikarskich.

Notatka z kroniki autorstwa bpa Zygmunta Pawłowicza z wyrazami uznania dla Chóru
Ilustracja nr 54 – Notatka z kroniki autorstwa bpa Zygmunta Pawłowicza z wyrazami uznania dla Chóru.

 

1.3 Postać br. Wilhelma Paściaka OP

Bardzo ważną postacią w życiu Chóru był br. Wilhelm Paściak OP, który przez wiele lat akompaniował Chórowi podczas prób i występów. 

Fotografia z kroniki przedstawiająca br. Wilhelma Paściaka OP
Ilustracja nr 55 – Fotografia z kroniki przedstawiająca br. Wilhelma Paściaka OP.

Wspomniany duchowny przyjechał do Gdańska w roku 1946 ze Lwowa, przywożąc jednocześnie cenne liturgiczne przedmioty z obawy przed grabieżą w zniszczonym we Lwowie klasztorze, szczególnie ważny dla gdańskich pątników obraz Matki Boskiej Zwycięskiej. 

Wizerunek MB Zwycięskiej przywieziony przez br. Wilhelma Paściaka OP ze Lwowa do Gdańska. Obraz po dziś dzień widnieje w bocznym ołtarzu Bazyliki św. Mikołaja
Ilustracja nr 56 – Wizerunek MB Zwycięskiej przywieziony przez br. Wilhelma Paściaka OP ze Lwowa do Gdańska. Obraz po dziś dzień widnieje w bocznym ołtarzu Bazyliki św. Mikołaja.

Br. Wilhelm niedługo po przyjeździe na północ Polski wznowił swoją edukację w zakresie gry na organach w Sopocie, przejął posadę organisty bazyliki i już 1948 roku akompaniuje Chórowi św. Mikołaja podczas kolejnego z koncertów. W 1950 roku kończy Średnią Szkołę Muzyczną na kierunkach organowym oraz nauczycielskim. Dzięki jego skrupulatności Chór św. Mikołaja posiadał pokaźną bibliotekę nut, z której korzystały również inne gdańskie zespoły. W swoich wspomnieniach brat opisuje, że akompaniował Chórowi podczas każdej próby i jednocześnie dbał o wydruki nut – “dostarczałem coraz to nowe utwory, które przepisywałem dla chórzystów dla każdego głosu, nieco później odbijałem na papierze światłoczułym czy przy pomocy aparatu fotograficznego, aż doczekałem się ocenie ksero, ale zawsze pierwszy egzemplarz trzeba przygotować lub przepisać z pożyczonych nut”.

Fotografia z książki ze wspomnieniami br. Paściaka przedstawiająca go przy organach
Ilustracja nr 57 – Fotografia z książki ze wspomnieniami br. Paściaka przedstawiająca go przy organach.
Fotografia z kroniki - br. Wilhelm Paściak OP w towarzystwie Chórzystów. Prawdopodobnie rok 1974
Ilustracja nr 58 – Fotografia z kroniki – br. Wilhelm Paściak OP w towarzystwie Chórzystów. Prawdopodobnie rok 1974.

Brat Wilhelm – można by rzec – był sercem Chóru. Opiekunowie duszpasterscy Chóru co kilka lat zmieniali się ze względu na przeniesienia do innych klasztorów, natomiast br. Wilhelm “był zawsze”. Zupełnie nie dziwi fakt, że śpiewacy tak dobrze go wspominali i kierowali ku niemu głębokie wyrazy wdzięczności.

Notatka z kroniki nt. wdzięczności dla br. Wilhelma w 50-lecie przybycia do Gdańska
Ilustracja nr 59 – Notatka z kroniki nt. wdzięczności dla br. Wilhelma w 50-lecie przybycia do Gdańska.
Fragment wspomnień br. Wilhelma nt. jego potrójnego jubileuszu
Ilustracja nr 60 – Fragment wspomnień br. Wilhelma nt. jego potrójnego jubileuszu.

Brat Wilhelm umiera 21.06.2005 w Gdańsku. Zostawia po sobie wspaniałe zapiski historyczne i ludzi z niezwykłą miłością do muzyki, którą w nich zasiał.

Post na profilu facebookowym gdańskich Dominikanów o dacie śmierci br. Wilhelma
Ilustracja nr 61 – Post na profilu facebookowym gdańskich Dominikanów o dacie śmierci br. Wilhelma.

 

1.4 Repertuar Chóru św. Mikołaja w XX wieku

Repertuar Chóru św. Mikołaja w XX wieku odzwierciedla nie tylko bogactwo tradycji muzyki sakralnej, ale także ewolucję stylów, wpływów kompozytorskich i zmieniające się potrzeby liturgiczne oraz społeczne. Analizując kronikę Chóru, można zauważyć, że zespół wykonywał utwory o różnorodnej tematyce – od pieśni adwentowych i bożonarodzeniowych, przez wielkopostne i wielkanocne, po maryjne, eucharystyczne oraz dzieła dawnych mistrzów. Chór św. Mikołaja przede wszystkim służył liturgii, co widoczne jest w przewadze utworów religijnych. Kliknij, aby zobaczyć cały repertuar. W repertuarze dominują:  

  • pieśni adwentowe i bożonarodzeniowe (np. Bóg się rodzi, Cicha noc, Gdy się Chrystus rodzi), często w różnych opracowaniach (m.in. F. Nowowiejskiego, S. Niewiadomskiego, T. Flaszy), 
  • utwory wielkopostne (np. W krzyżu cierpienie, Golgota L. Deissa), które podkreślały charakter okresu pokuty,
  • kompozycje wielkanocne (np. Alleluja Jezus żyje, Haec dies), pełne radości i triumfu,  
  • pieśni maryjne (np. Ave Maria – różnego autorstwa, Witaj Maryjo), często wykonywane w maju i podczas nabożeństw różańcowych,
  • utwory eucharystyczne (np. O sacrum convivium, Panis angelicus), związana z kultem Eucharystii.  

Chór sięgał po dzieła kompozytorów renesansowych, barokowych i klasycznych, co świadczy o wysokim poziomie artystycznym zespołu. Wykonywano m.in.:  

  • utwory Wacława z Szamotuł (np. Ach mój niebieski Panie),  
  • kompozycje Mikołaja Gomółki (np. Kleszczmy rękoma),  
  • dzieła J.S. Bacha (np. Ave Maria Bacha-Gounoda, Chorał I),  
  • muzykę W.A. Mozarta (np. Ave verum),  
  • utwory F. Schuberta (np. Ave Maria).

Obecność tych dzieł wskazuje na dbałość o zachowanie dziedzictwa muzyki kościelnej oraz umiejętność interpretacji trudnych, polifonicznych form.   W repertuarze wyraźnie widać silną obecność polskich twórców, zarówno tych związanych z tradycją kościelną, jak i narodową:  

  • Feliks Nowowiejski – częste wykonania jego kolęd (np. Dzisiaj w Betlejem, Przybieżeli do Betlejem) oraz pieśni patriotycznych (Rota).  
  • Stanisław Niewiadomski – liczne opracowania kolęd (np. Gdy się Chrystus rodzi, Mizerna cicha).  
  • Tadeusz Flasza – kompozytor wielu pieśni adwentowych i maryjnych (np. Archanioł Boży Gabriel, Witaj Maryjo).  
  • Jan Maklakiewicz – jego opracowania kolęd (np. Gdy śliczna Panna, W żłobie leży) były często śpiewane.  

W drugiej połowie XX wieku chór włączał do repertuaru utwory współczesne, np.:  

  • kompozycje ks. Jana Orszulika (msze, kantaty),  
  • muzykę Taizé (proste, medytacyjne kanony, np. Christus resurrexit),  
  • utwory A. Chlondowskiego (Adoremus, Haec dies).  

W latach 80. i 90. pojawiły się też pieśni związane z ważnymi wydarzeniami kościelnymi i narodowymi, np. Błogosław Boże Papieża (hołd Janowi Pawłowi II) czy Czerwone maki (utwór patriotyczny).   Chór nie ograniczał się tylko do krótkich pieśni, ale wykonywał także:  

  • msze (np. Msza łacińska Gorczyckiego),  
  • kantaty (np. Kantata do św. Cecylii ks. Gruberskiego),  
  • pasje (Pasja wg św. Mateusza W. Lewkowicza),  
  • partie chorałowe z oratoriów (Niebiosa głoszą Beethovena).  

Repertuar Chóru św. Mikołaja w XX wieku był niezwykle bogaty i zróżnicowany, łącząc tradycję z nowoczesnością. Zespół kultywował polskie i europejskie dziedzictwo muzyki sakralnej, sięgając po dzieła od średniowiecza po współczesność. Dbałość o różnorodność stylów, obecność muzyki dawnej oraz zaangażowanie w liturgię i życie parafialne czyniły z tego chóru ważny ośrodek kultury muzycznej.  Utwory wykonywane przez Chór pełniły nie tylko funkcję modlitewną, lecz także rozwijały wrażliwość artystyczną wiernych, ukazując rolę Chóru nie tylko jako elementu liturgii, ale również jako opiekuna muzycznego dziedzictwa Kościoła.