Archidiecezja Gdańska zamierza rozpocząć proces beatyfikacyjny Księdza Jana Pawła Aeltermanna (1876-1939), kapłana zastrzelonego w czasie II Wojny Światowej. Wobec powyższego, stosownie do art. 43 Instrukcji Sanctorum Mater, oglaszam poniższy Edykt.
Ksiądz Jan Paweł Altermann urodził się 26 czerwca 1876 r. w Gdańsku. Sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego przyjął w kościele pw. św. Mikołaja w Gdańsku. Po otrzymaniu świadectwa dojrzałości wstapił do seminarium duchownego w Pelplinie. (W tym czasie Gdańsk należał do diecezji chełmińskiej ze stolicą biskupią w Pelplinie.) Święcenia kapłańskie otrzymał w 1904 r. Mszę św. prymicyjną celebrował w kaplicy Szpitala Najświętszej Maryi Panny na Dolnym Mieście w Gdańsku. (Obecnie kościół pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Gdańsku.) Jako neoprezbiter został skierowany do parafii w Tucholi, a następnie do kolejnych placówek diecezji chelmińskiej w Wałdowie, Nieżywięci, Grucznie, Starogardzie Gdańskim, Jeleńczy, Lęborku, Ugoszczy. W 1912 roku ksiądz Altermann został ustanowiony proboszczem parafii w Mierzeszynie oraz w Przywidzu.
Kiedy w 1925 r. parafie weszły w skład utworzonej diecezji gdańskiej (obecnie archidiecezji), ksiądz Altermann został kapłanem gdańskim. Cieszył się dobrą opinią biskupa, który w 1931 T. mianował g o dziekanem dekanatu Gdańsk-Wies. Jako proboszcz, oprócz pracy duszpasterskiej, prowadził ożywioną działalność społeczną, także na rzecz ewangelików, stanowiących na tych terenach zdecydowaną większość. Został zapamiętany jako kapłan, który szanował wszystkich, niezależnie od narodowości i wyznania. W jego biografię wpisana jest także działalność społeczna. Posiadał także ewangeliczny dar jasnej oceny rzeczywistości. Bardzo realnie dostrzegał zagrożenia rodzącej się ideologii narodowego socjalizmu. Wobec wzbierającej agresji nazistów brał w obronę Polaków i Żydów mieszkających na terenie jego parafii. Na tydzień przed wyborami do parlamentu Wolnego Miasta Gdańska (w maju 1933 r.), wygłosił kazanie i wydał broszurkę Hakenkreuz oder Christenkreuz? (Swastyka czy krzyż Chrystusowy?), w której przeciwstawiał się hitleryzmowi. Ostrzegał przed nadchodzącym narodowym socjalizmem – promującym nacjonalizm, segregację rasową, eugenikę. Z powodu tej homilii oskarzono go, że zajmuje się polityką.
W 1935 r. ksiądz Aeltermann został aresztowany za „obrazę kanclerza Adolfa Hitlera”. Zwolniono go dzięki interwencji biskupa gdańskiego Edwarda O’Rourke’a. Jednak od tego czasu był już stale prześladowany przez niemieckich nazistów. Zastraszając proboszcza oraz parafian nazistowscy bojówkarze niszczyli przydrożne krzyże i wybijali szyby w budynku plebanii. Chociaż grożono mu śmiercią, pozostawał nieustraszony w swoim działaniu i na miejscu ściętych krzyży postawił nowe. Pomimo ostrzeżeń o planach jego kolejnego aresztowania, nie skorzystał z możliwości ucieczki i ukrycia się, lecz pozostał wierny do końca w powierzonej parafii.
Został aresztowany 21 listopada 1939 r. na plebani w Mierzeszynie. Był przetrzymywany w majątku ziemskim Nowy Wiec kolo Skarszew. Znalazł się w grupie kilkudziesięciu osób, Polaków, którzy dzień później wraz z nim zostali rozstrzelani w tym samym miejscu. Sprawcami mordu byli miejscowi Niemcy. Ksiądz. Altermann nie został zamordowany z powodów narodowych. Nie był Polakiem. Jednak ważniejszą od przynależności narodowej była wierność swemu biskupowi diecezjalnemu i papieżowi, c o nieustannie podkreślał w swoich homiliach. Stad też można powiedzieć, że zginął jako kapłan, obrońca wiary, Krzyża i godności każdego człowieka.
Po wojnie szczątki księdza Aeltermanna przeniesiono do grobu znajdującego się przy wejściu do świątyni w Mierzeszynie. Został pochowany w dniu swoich urodzin 26 czerwca 1945 r. w asyście honorowej Wojska Polskiego. Obecnie, dzięki staraniom mieszkańców parafii, ksiądz Altermann jest patronem miejscowej szkoły podstawowej. Jest też plac i skwer jego imienia. Ksiądz Jan Paweł Altermann za wierność Chrystusowi i Jego Ewangelii, doświadczył wiele szykan, cierpień, aż w końcu poniósł największą ofiarę. Dlatego, chociaż minęło 80 lat od zakończenia wojny, pamięć o nim przetrwała do dziś.
Zgodnie z wytycznymi prawa kanonizacyjnego, po zapoznaniu się z dotychczas zebraną dokumentacją, zwróciłem się do Konferencji Episkopatu Polski o stosowną zgodę w tej sprawie. W dniu 15 października 2025 r. biskupi zgromadzeni na 402. Zebraniu Episkopatu Polski wyrazili pozytywną opinię dotyczącą rozpoczęcia procesu beatyfikacyjnego ks. Jana Pawla Altermanna (Uchwała KEP nr 32/402/2026). Następnie zwróciłem się d o Dykasterii Spraw Kanonizacyjnych z pytaniem, czy ze strony Stolicy Apostolskiej nie ma przeszkód w sprawie (Normy, n r 15.c; SM, art.45-46). Odpowiedź, która nadeszła w dniu 6 marca 2026 r. dała możliwość dalszego procedowania sprawy (Prot.N.3825-1/25).
W związku z powyższym postanawiam rozpocząć proces beatyfikacyjny ks. Jana Pawla Altermanna (w oryginalnej pisowni Johannes Paul Altermann).
Zwracam się zatem z prośbą do wszystkich, którzy posiadają jakiekolwiek dokumenty, pisma lub wiadomości dotyczące księdza Jana Pawła Altermanna, które świadczą o świętości lub jej przeczą, bądź ujawniają ewentualne przeszkody w sprawie, aby zechcieli przekazać je bezzwłocznie do Postulatora ks. kan. Łukasza Osińskiego na adres Kurii Metropolitalnej w Gdańsku, ul. Biskupa Edmunda Nowickiego 1 , 80-330 Gdańsk-Oliwa. Po sporządzeniu poświadczonej kopii, oryginały pism zostaną zwrócone właścicielom.
To wszystko niech się dokona na większą chwałę Bożą.
abp Tadeusz Wojda SAC, Metropolita Gdański
Gdańsk-Oliwa, 23 kwietnia 2026r.
